Podstawą wydania orzeczenia przez każdy organ rozpoznający sprawę są przeprowadzone w sprawie dowody. Sposób ich przeprowadzania i związane z tym zasady nie są regulowane jednolicie we wszystkich gałęziach prawią. Każda z procedur (karna, cywilna i administracyjna) ma swoje reguły i zasady. Niektóre z nich są jednak wspólne.
Dowody przeprowadzane są po to, aby uzyskać wiedzę o pewnych faktach. Organ wydający decyzję, ustalając stan faktyczny, może opierać się tylko na nich. Dowody są przeprowadzane z urzędu lub na wniosek stron. Oznacza to, że zarówno organ (np. sąd) ma prawo z własnej inicjatywy przeprowadzać dowody, jak i dowody mogą być wskazywane przez same strony. W poszczególnych procedurach (karnej, cywilnej i administracyjnej) inicjatywa dowodowa rozłożona jest różnie. I tak w postępowaniu karnym (szczególnie w pierwszym jego stadium – postępowaniu przygotowawczym) aktywność organów procesowych jest dość znaczna, w postępowaniu cywilnym wskazywanie dowodów spoczywa w rękach samych stron, a z kolei w postępowaniu administracyjnym niemal całkowicie w rękach organu administracyjnego. Jest to związane ze specyfiką spraw toczących się według tych przepisów.
Co może być dowodem?
Dowodem może być w zasadzie wszystko, co zmierza do ustalenia zaistniałego stanu faktycznego. Niemniej ostateczna decyzja należy do organu prowadzącego postępowanie, który może odmówić dopuszczenia dowodu bądź to ze względów natury faktycznej (dany dowód jest zbędny), bądź natury prawnej (przepis zabrania przeprowadzania niektórych dowodów – zakazy dowodowe związane np. z przesłuchaniami świadków czy dowodem z dokumentu). Niektóre fakty nie muszą być udowadniane, ponieważ dowód jest zastąpiony tzw. surogatami udowodnienia – są to np. fakty powszechnie znane (np. rok zakończenia II wojny światowej), fakty, o których strony mają bezsporną wiedzę. Niektóre fakty muszą być zaś udowadnianie, ponieważ prawo wymaga jedynie ich uprawdopodobnienia, czyli wskazania z dużym prawdopodobieństwem, że zaistniały. Do najczęściej przeprowadzanych należą dowody z przesłuchania świadków (rzadziej stron, szczególnie w procedurze cywilnej), dowody z dokumentów (najczęściej spotykane w procedurze administracyjnej), dowody z opinii biegłych, oględzin.
Ciężar dowodu
Z zagadnieniem dowodów w sprawie wiąże się pojęcie ciężaru dowodu. Ciężar ten, mówiąc ogólnie, to powinność udowodnienia pewnego faktu pod jakimś rygorem. W prawie mamy najczęściej do czynienia z ciężarem dowodowym, który spoczywa na tej osobie, która coś twierdzi. Jest ona zobowiązana, właśnie na mocy spoczywającego na niej ciężaru dowodu, do udowodnienia tego twierdzenia pod rygorem nieuwzględnienia go przez organ prowadzący postępowanie. W pewnych przypadkach o ciężarze dowodu przesądza samo prawo, np. w sprawie karnej to właśnie na prokuratorze spoczywa ciężar udowodnienia winy oskarżonego, bowiem za oskarżonym przemawia domniemanie niewinności. On sam nie musi tego udowadniać. Z formalnego punktu widzenia oskarżony nie ma obowiązku wskazywać faktów ani go obciążających, ani usprawiedliwiających.
Ocena dowodów
Ocena dowodów w polskim prawie oparta jest na zasadzie swobodnej, a nie ma tzw. legalnej oceny dowodów, co oznacza, że dowody nie mają z góry określonej mocy i wagi. Ocena dowodów odbywa się według przekonania sądu, kształtowanego na podstawie doświadczenia życiowego, wiedzy, logiki oraz wszystkich pozostałych dowodów. Oznacza to, że nie może z góry być za bardziej wiarygodny uznany na przykład dowód z dokumentu niż zeznania świadka. Zdefiniowanie swobodnej oceny dowodów poprzez wskazanie kryteriów, według jakich ona przebiega, powoduje, że ocena dowodów nie może być nigdy dowolna. To, czy miała charakter swobodnej czy dowolnej oceny* podlega kontroli poprzez organ wyższej instancji w drodze zaskarżenia wydanej decyzji.
Sklep sportowy oferuje kijki trekingowe dla amatorów i profesjonalistów. Czym jest dowód w sprawie.
Oznaczenia: porady prawne, prawo